آنچه امروز شاهد آنیم نتیجه تلاش و زحمات خود جوش مردم تلاشگر شهر خورشید است

بازارهای هفتگی و محلی بازارهایی هستند که بصورت هفتگی با مشارکت تولید کنندگان و فروشندگان مختلف سراسر کشور در مکانهایی خاص در شهرهای سراسر کشور برگزار می شوند. این بازارها در بسیاری از نقاط دنیا به ویژه کشورهای جهان سوم مرسوم است و مورد علاقه مردم می باشد.

با این همه معمولاً بازارهای محلی، شاخص های نظیر محصولات محلی را نیز با خود به همراه دارند، چرا که مکانی بی دغدغه برای عرضه مستقیم محصولات کشاورزی و دامی و صنایع دستی، بدون واسطه میان تولیدکننده و مصرف کننده هستند. همچنین بازارهای هفتگی نقش مهمی در افزایش رقابت سالم، حذف واسطه ها، اشتغال زایی، توزیع عادلانه ثروت، کاهش نرخ تورم، شناساندن فرهنگ بومی از طریق افزایش رقابت پذیری کالا و کمک به رشد و توسعه اقتصادی ایفا می کنند. رونق بازارهای هفتگی و محلی عاملی است برای حذف واسطه ها و سوق سرمایه به سمتی که تسهیلات لازم به تولید کنندگان به ویژه در بخش صنایع دستی اختصاص پیدا کند. همچنین می توان در کنار احیاء و تقویت بازارهای سنتی که امروزه در سراسر کشور متروکه مانده و تعطیل شده اند احیا کنیم و هزاران جوان جویای کار در اقصی نقاط کشور را به سمت تولید و داد و ستد در این بازار ها هدایت کنیم.

این قبیل بازارها می تواند با جذب گردشگران میلیون ها دلار ارز وارد کشور کند و نکته حائز اهمیت اینکه باید حفظ ساختارهای معماری سنتی نیز در بازارها مورد توجه قرار گیرد و اگر قرار است هویت ایرانی را در دل بازارهایمان به مردم عرضه کنیم باید به اصالت و واقعی بودن آنچه که ارائه می دهیم نیز دقت داشته باشیم.

خوشبختانه بازارهای هفتگی در کشور ما رونق خوبی دارد. خصوصاً در شمال کشور بازارهای هفتگی از پر رونق ترین بازارهای ایران محسوب می شوند. به عنوان مثال: دوشنبه بازار ایران که حدود 2 تا سه کیلومتر طول دارد حدود بالای دویست سال قدمت دارد. در شهرهای قائم شهر و بابل اغلب روستائیان تولیدات خاص خود را در دوشنبه بازار برای فروش عرضه می کنند، بازار ماهی فروشان بابلسر نیز از بازارهای معروف و قدیمی است.

شهرهای گرگانشهر، تهران، بندر ترکمن، و آق کلا نیز دارای سابقه دیرینه هستند. شنبه بازار انزلی به علت اینکه شهر انزلی یکی از شهرهای مهم استان گیلان است و وجود منطقه آزاد تجاری صنعتی گمرک و اسکله از رونق خوبی برخوردار است و خریداران می توانند کالاها و اجناس مورد نیاز خود را در روزهای شنبه در آن بیابند. اجناس اروپایی، چینی، ژاپنی محصولات آسیای مرکزی، ترکمن، تا چاقوی زنجان و محصولات محلی مانند ماهی و مرغابی و انواع پرندگان شکاری و برنج و نیز فرآورده های دامی و صنعتی و بافته های حصیری و سفالی و تورهای ماهیگیری در این بازار عرضه می شود. در حول و حوش این بازار وسائل حمل و نقل موتوری و آبی برای رفت و آمد آماده اند. پس بازارهای هفتگی در ایران پیشینه تاریخی دارند.

و اما بازار هفتگی در شهرستان میبد نیز سابقه ای دیرینه دارد و از رونق خوبی برخوردار است. در خصوص قدمت پنج شنبه بازار میبد سندی در دست نیست، اما جهت جویا شدن از تاریخ اولیه این بازار به سراغ چند تن از اهالی مهرجرد رفتیم تا تاریخ تولد پنج شنبه بازار میبد را از زبان آنها جویا شویم.

در این خصوص به سراغ آقای علی فلاح مهرجردی رفتیم. او که 80 سال سن دارد می گوید بنده حدوداً 6 ساله بودم که یاد دارم مردم هر هفته عصر پنج شنبه جهت داد و ستد و مبادله کالا به کالا در این مکان گرد هم جمع می شدند و محصولات باغی خود را به معرض فروش می گذاشتند، حالا هرکس هر مقدار که داشت. مثلاً بعضی ها اگر باغشان یک کیلو زرد آلو هم داشت و قصد فروش داشتند در پنج شنبه بازار عرضه می کردند. که بر اثر مرور زمان کم کم بازار رونق گرفت و به شکل امروزی در آمد.

یکی دیگر از اهالی مهرجرد بنام ا.د در خصوص پیشینه تاریخی این بازار می گوید تاریخچه این بازار*********  فعال و داد و ستد می کردند که کم کم با تخریب بازار مهرجرد در پشت مسجد جامع مهرجرد بازار به طرف خدیجه خاتون کشیده شده و هر هفته پنج شنبه ها در این نقطه متمرکز شده است و هم اکنون از رونق خوبی برخوردار است.

بازار هفتگی میبد بعلت اینکه در روز آخر هفته برگزار می شود و انواع مایحتاج زندگی مردم در آن عرضه می شود، مورد استقبال مردم استان نیز قرار گرفته و از تمام شهرستانهای اطراف به این بازار مراجعه می کنند، بویژه مردم اردکان که در عصر پنج شنبه به این بازار مراجعه و مایحتاج خود را تامین می کنند.

عرضه لوازم خانگی، پارچه، لباس، اسباب بازی، صنایع دستی، سرامیک میبد، داروهای گیاهی، حبوبات، انواع میوه، پوشاک، مرغ زنده، پرندگان، و... از جمله محصولاتی است که توسط فروشندگان بومی و غیربومی در محل پنج شنبه بازار میبد به فروش می رسد. برگزاری پنج شنبه بازار در کنار امامزاده خدیجه خاتون نیز عاملی دیگر در رونق و شور و هیجان و هیاهوی بازار هفتگی است. حضور چند هزار نفری مردم از اکثر نقاط استان هر هفته در این مکان زبانزد خاص و عام است. در هیاهوی بازار که غرق شوید این احساس می جوشد که زندگی جریان دارد.

آدم های مختلف با دارائی های متفاوت از لابه لای بساط های پنج شنبه بازار می گذرند و هریک توشه ای برمی دارند. در پنج شنبه آدم های مختلف با دارائی های متفاوت از لا به لای بساط های پنج شنبه بازار می گذرند و هر یک توشه ای بر می دارند. در این بازار اتفاقات جالبی رخ می دهد. فروشندگان با جدیت در تلاشند که محصولات و اجناس خود را عرضه کنند. خانواده هایی را می بینی که به همراه فرزندانشان برای دیدن گوشه هایی از هویت و میراث ایرانی آمده اند تا با سلیقه بومی انتخاب کرده و خرید کنند و این گونه یک آخر هفته شاد و لبریز از حال و هوای اجدادی شان را رقم بزنند.

به نظر می رسد پتانسیل پنج شنبه بازار چه از لحاظ اقتصادی و چه از لحاظ فرهنگی بسیار بالا است. این که چرا نتوانسته ایم تا به حال آنچنان که انتظار می رود شاهد رشد و شکوفایی آن باشیم؟ یک سؤال اساسی است که مسوولان ذیربط باید به آن پاسخ مناسبی بدهند.

فعالیت در مقوله بازار هفتگی از حیث اقتصادی و فرهنگی در شهرستان میبد تاکنون نمود خاصی نداشته و مسوولان شهرستانی تاکنون در این زمینه سرمایه گذاری خاصی نداشته اند. آنچه که امروز شاهد آن هستیم نتیجه تلاش و زحمات خود جوش مردم تلاشگر شهر خورشید است. مردمی که عاشقانه و مردانه در عرصه اقتصاد همیشه و هرجا پیشتاز بوده اند و هنوز نیز علی رغم رونق خوب و پرشور، با مشکلاتی دست و پنجه نرم می کنند که اگر نهادها و ادارات دولتی و مسوولین محلی و شهرستانی و کسانی که در مدیریت شهری ید طولانی دارند به این موقعیت استراتژیک و حساس و مهم شهر اهتمام ویژه داشتند، شاهد رونق و توسعه بیشتر این بازار هفتگی بودیم. جای تأسف است بعد از گذشت سه دهه از انقلاب با جرأت می توان گفت که تاکنون هیچ کدام از مسوولین ******* این بازار قرار نگرفته اند و مشکلات آن را از نزدیک جویا نشده اند، چراکه اگر غیر از این بود بازار هفتگی میبد باید وضعیت بهتر از وضعیت موجود داشته باشد، ولی چشم ها را باید شست جور دیگر باید دید. محمد رضا حسینی یکی از فروشندگان این بازار می گوید: مشکل بزرگ فروشندگان در این بازار عدم تأمین امنیت و کنترل نظم بازار از سوی مأمورین انتظامی است. اختلاف فروشندگان در تعیین جایگاه خود برای عرضه اجناس، مزاحمت بعضی از جوانان با موتورسیکلت در بین مشتریان بازار، عدم گشت و حضور مأمورین به صورت فعال و محسوس از مشکلات هر هفته پنج شنبه بازار میبد است. این درد دل یک فروشنده و کاسب هفتگی این بازار است که مسوولین امر باید با جدیت پیگیری کنند و شورای تأمین باید تدبیری بیاندیشد که اگر نیروی انتظامی قادر به برقراری نظم بازار نیست مأموریت را به نیروهای مردمی واگذار کند.

محمد میر جلیلی از یزد یکی از بازدید کنندگان و مشتریانی است که به قول خودش اکثر هفته ها به عشق زیارت بی بی خدیجه خاتون و خرید میوه و دیگر اجناس منزل به پنج شنبه بازار میبد مراجعه می کنند. گلایه او این است که مسوولین میبد اصلاً به بود و نبود این پنج شنبه بازار توجهی ندارند و شهرداری میبد نیز در خصوص نمونه سازی و زیباسازی پیاده رو و دیوارهای خیابان و مکان عرضه محصولات فروشندگان در دهه اخیر ضعیف عمل کرده و اصلاً ارگانهای دولتی میبد تبلیغاتی برای پنج شنبه بازار سنتی میبد ندارند و آنچه که باعث جذب مردم استان به این پنج شنبه بازار شده تبلیغات دهن به دهن مردم در سطح استان بوده که به نظر من با کمی تبلیغات و برنامه ریزی شاهد رشد و توسعه خوبی در این زمینه خواهیم بود.

شور و هیجان بازار صدای فروشندگان که اجناس خود را معرفی می کردند و مشتریان را به سوی خود جلب می کردند فضای باز را پر کرده بود و گرمی بازار بر گرمی هوا چیره شده بود. در خروجی خیابان امامزاده پیرزنی با کوله ای سنگین توجه هر عابری را جلب می کرد، او بی بی فاطمه نداف اردکانی نام دارد. احوالش را پرسیدم شکر خدا بر زبان جاری کرد. در خصوص مشکلات زندگی و تأمین مایحتاج زندگی لب به سخن گشود، او سرپرست خانواده بود، همسرش دار فانی را وداع گفته و دارای 8 فرزند است و میوه هفتگی خانه را از پنج شنبه بازار میبد تأمین می کند. علتش را پرسیدم ارزان بودن آن را مطرح کرد. شِکوه او، نبود خط واحد در روزهای پنج شنبه از بازار هفتگی میبد تا اردکان و مشکل شکار تاکسیهای میبدی در حوالی این بازار تا این توشه یک هفته به سلامت به مقصد برسد. این موضوع را نیز بررسی کردیم نتیجه این حاصل شد که اصلاً شهرداران و شوراهای سابق میبد تاکنون در این خصوص برنامه ریزی نکرده و در خصوص تأمین ایاب و ذهاب مردم از شهرها و روستاهای اطراف گامی برنداشته اند و دریغ از شهر مجاور که در فاصله ده کیلومتری قرار گرفته و این موضوع نیاز به بودجه خاصی هم ندارد. در حال حاضر که سازمان حمل و  نقل شهری میبد اتوبوسها را به بخش خصوصی واگذار کرده جای کار بیشتری در این زمینه باز شده است.  این مهم محقق نمی شود جز با یک جلسه یک ساعته یا مسوولین شهرداری اردکان و مستقر کردن تاکسیها و خط های واحد در میدان لاله در نزدیکی پنج شنبه بازار که امید است شهردار جوان و دوست داشتنی شهرمان که در شهر اقدامات زیبایی تاکنون انجام داده، در این خصوص نیز اقداماتی که در زیر پیشنهاد می شود را انجام دهند.

و اما در هیاهوی بازار بعضی هم مشغول زیارت و نماز در داخل حرم هستند. در کنار قبر شهدا با جوان خوش چهره ای روبرو می شویم. او که عرق مذهبی از سر و رویش معلوم بود، از ضعف امور فرهنگی امامزاده در زمینه برپایی نماز جماعت، برگزاری مراسم دعای کمیل، پخش نوار مذهبی از بلندگوهای حرم سخن می گوید او می گوید ******* در عصر پنج شنبه و شب جمعه در کنار این بازار و حضور هزار نفری مردم نمودی ندارد. از عدم همکاری و برنامه ریزی ادارات اوقاف که متصدی پول داخل ضریح نیز هستند و اداره ارشاد و سازمان تبلیغات گله مند بود که چرا هیأت امناء را تشویق نمی کنند تا برنامه های هفتگی، از جمله برپایی نمایشگاه دائمی کتاب و محصولات فرهنگی در این مکان که جمعیت بصورت خود جوش هر هفته در آن حضور می یابد تقویت کنند.

کم کم هوا تاریک می شود و خورشید خانم چهره خود را در پشت کوه پنهان می کند، به سراغ دیگر فروشندگان پنج شنبه بازار می رویم تا نظرات آنها پیرامون استقبال مردم از بازار هفتگی میبد را جویا شویم. فروشنده اجناس دکوری و سبدهای گل و عروسکهای تزئینی در تیررس ما قرار می گیرد. او که اهل یزد است می گوید علت حضور یافتن بنده هر هفته در بازار هفتگی میبد فروش بالا است. وی علت استقبال خوب مردم را ارزان بودن کالاها نسبت به خارج از بازار و سطح شهر می داند. وی می گوید: اکثر مشتریان ما از قشر کم درآمد جامعه می باشند و حدود 30 نفر از فروشندگان این بازار نیز یزدی هستیم.

با فروشنده دیگری که او نیز اهل یزد است و پوشاک کودک را عرضه می کند هم صحبت می شویم. وی علت استقبال خوب مردم از پنج شنبه بازار را در دسترس بودن انواع تولیدات نقاط کشور مثل اصفهان- تهران- مشهد و... و قیمت بسیار مناسب اجناس می داند.

فروشنده دیگری که با او هم صحبت می شویم. فروشنده خشکبار و آجیل است که او نیز اهل علی آباد تفت است، می گوید بسیاری از جنسهای ما مستقیماً از ده آورده می شود و قیمت بسیار مناسب است. وی در خصوص نظم و انظباط بازار انتقاد دارد و می گوید از آنجا که بنده در دیگر بازارچه های هفتگی استان نیز کار می کنم وقتی میبد را با آنها مقایسه می کنم نسبتاً نظم کمتری وجود دارد و اشخاصی تحت عنوان انتظامات را در بازار نمی بینیم. وی پیشنهاد می کند کمترین کاری که مجریان امر می توانند انجام دهند و حتی ما حاضریم هزینه آن را خودمان بپردازیم این است که چادرهای همرنگ و یک مدل تهیه کنند و هر فروشنده در یکی از این چادرها به داد و ستد بپردازد که موجب زیبایی، نظم و در نتیجه جذب بیشتر مشتری می شود.

اما در پایان با یکی از مغازه داران کنار امامزاده خدیجه خاتون باب سخن را باز می کنیم وی از کم کاری میراث فرهنگی میبد شکوه دارد و از بی توجهی مسوولان امر در خصوص تخریب بافت سنتی مهرجرد و از رونق افتادن بازار سنتی و قدیمی مهرجرد گلایه می کند. او می گوید با توجه به اینکه منشأ و سرآغاز پنج شنبه بازار میبد، بازار سنتی مهرجرد بوده مسوولان امر باید با دیدی جسورانه جهت احیاء بازار سنتی مهرجرد اقدام کنند. با توجه به اینکه در حال حاضر در شهرستان میبد بازار سنتی نداریم، میراث فرهنگی در یک اقدام اورژانسی بازار مهرجرد که روبروی خدیجه خاتون واقع شده را احیاء کند و با بازسازی آن و فعال ساختن مغازه های آن به وسیله حرفه های قدیمی از قبیل مس گری، خراطی، حلاجی، زیلو بافی، قصابی، بقالی، خیاطی، کاربافی، نانوایی سنتی و... بازار سنتی را در میبد رونق بخشد زیرا به کمک پتانسیل پنج شنبه بازار و جمعیتی که هر هفته در این مکان جمع می شود، می توان رونق خاصی به بازار سنتی داد، همانگونه که این جمعیت به مغازه های خیابان مهرجرد نیز رونق خوبی داده و به همین پشتوانه کم کم بازار رونق خود را بدست خواهد آورد. اگر این بازار فعال شود و حتی در طول هفته مراجعه کننده ای نداشته باشد، جمعیت روز پنج شنبه جبران کل هفته را خواهد کرد.

امید است ریاست میراث فرهنگی میبد که فردی جوان با پتانسیل بالاتر است اقدامات لازم را در این خصوص انجام دهد.

آنچه که در این چندین خط ارائه شد گوشه ای از مشکلاتی بود که بر سر راه توسعه پنج شنبه بازار میبد و بازار سنتی میبد قرار دارد. که با دید اصلاح این امورات، بدان اشاره شد تا مسوولین زحمت کش شهرستان میبد درد را بشناسند و در خصوص درمان آن اقدام کنند چراکه وجود چنین پتانسیل باالقوه در شهرستان میبد می تواند دستاوردهای خوبی برای شهرستان داشته باشد.

آنچه در مجموع نتیجه این گزارش و تحقیق میدانی بدست آمد این است که برای توسعه و ساماندهی بازار هفتگی و احیاء کردن بازار سنتی مهرجرد که پیشینه تاریخی داشته و فعلاً هم بخشی از آن فعال می باشد باید مشکلات ذیل مرتفع گردد.

* تأمین امنیت و نظم و انظباط بازار هفتگی از سوی مراکز امنیتی شهر

* نمونه سازی و زیبا سازی خیابان بازار از سوی شهرداری و هیئت امناء

* تبلیغات رسانه ای برای رونق بیشتر بازار هفتگی و بازار سنتی مهرجرد

* احیاء بازار سنتی مهرجرد و بافت سنتی آن و جلوگیری از تخریب آن از سوی میراث فرهنگی میبد

5-* ساماندهی خط های واحد و تاکسیهای میبد جهت سرویس دهی به روستاها و شهر مجاور در روز پنج شنبه

* برگزاری نماز جماعت (مغرب و عشاء) و مراسم دعای ملکوتی کمیل در محل امامزاده خدیجه خاتون در شبهای جمعه

7-* پخش نوار مذهبی از بلندگوی حرم جهت ایجاد فضای معنوی در بازار

* بر پایی نمایشگاه دائمی کتاب و محصولات فرهنگی در حرم از سوی اداره ارشاد و هیئت امناء

* تشویق مراکز تولید صنایع دستی جهت عرضه بیشتر صنایع دستی میبد بویژه زیلو و سفال در بازار هفتگی.

* تعیین انتظامات حرم با لباس مخصوص از سوی هیئت امناء

* حضور مأمورین بهداشت جهت کنترل مواد غذایی

* کنترل و نظارت هیئت امناء در خصوص واگذاری جایگاه فروش به فروشندگان جهت جلوگیری از نزاع و درگیری فروشندگان

* نظارت و کنترل ترافیک خیابانهای اطراف.

مهدی دهقانی فیروزآبادی