ماه رمضان ماه بهار قرآن است و سفارش زیادی بر تلاوت قرآن شده است.

آیات قرآن و رهنمودهای آن روشنگر راه زندگی است پس سفارش می شود در عمق معانی قرآن نیز توجه شود. در ادامه چند اصل همسرداری را از دیدگاه قرآن بررسی  می کنیم.

«برگرفته از قرآن و بهداشت روان نوشته دکتر احمد صادقیان»

1- تواضع: چند اصل همسر داری از دیدگاه قرآن:

در روابط غیر کلامی به زن توصیه شده است که در مقابل همسر خویش متواضع و فروتن باشد، به طوری که رفتار، حالت چهره و وضعیت بدنی و نیز لحن کلام او نشانگر برتری طلبی در مقابل همسر نباشد. قرآن کریم درباره برخی صفات زنان شایسته می فرماید: "فالصالحات قانتات" «زنانی هستند که فرمان بر شوهرند» لفظ قانتات به معنای سکون و اطاعت کامل داشتن و با فروتنی مطیع است، البته تواضع زن ضعف نیست، بلکه یک ارزش است که قرآن آن را می ستاید اسلام نیز به مرد دستور می دهد که نباید متکبر و خود خواه باشد، بلکه می فرماید: مرد باید به خانواده خود خدمت کند، و در مقام پاداش این خدمت کردن ثواب زیادی قائل شده است.

پیامبر (ص) به حضرت علی (ع) می فرماید: خدمت نمی کند به خانواده مگر صدیق یا شهید یا مردی که خدا بخواهد خیر دنیا و آخرت را به او بدهد.

2- وفای به عهد:

وفای به وعده ها در روحیه زن و فرزندان تاثیرات مثبت تربیتی دارد؛ از جمله اینکه آنها به این عمل متعهد می شوند. خداوند می فرماید: "و به عهد خود وفا کنید که از عهد سوال می شود" این وفای به عهد شامل هر نوع عهد و پیمانی می شود، چه عهد و پیمان با خلق و چه با مخلوق.

وفای به عهد باعث اعتماد بین زن و شوهر می شود و این اعتماد تقویت روابط زناشویی را در پی دارد. در صورتی که یکی از زوجین به عهد و پیمان خود وفا نکند، بدبینی و سلب اعتماد را موجب می گردد و اگر این بدبینی و عدم اعتماد بین یکدیگر در زندگی پیدا شود، باعث فشار روانی شده و فرد را نسبت به شخص پیمان شکن متنفر می گرداند و این تزلزل خانواده را به دنبال دارد. افزون بر این، در صورت وفای به عهد نسبت به فرزندان، احترام به والدین در نظر آنها پایدار می شود. امام کاظم در این رابطه می فرماید: "هنگامی که به کودکان وعده دارید، حتما وفا کنید؛ زیرا که آنان گمان می کنند روزیشان در دست شماست، خداوند بیش از هر چیز، نسبت به وفا نکردن به وعده هایی که به همسر و فرزندان داده می شود، غضبناک می شود".

عدم پایبندی به وعده ها آثار روانی نامطلوبی را در روحیه اعضای خانواده دارد؛ زیرا در بسیاری موارد اعضا عذرهای فرد را در وفا نکردن به وعده ها نمی پذیرد و فضای روانی او را درک نمی کنند.

3- رازداری

رازداری در خانواده از پایه های اعتماد مقابل است. در اسلام رازداری از شروط و لوازم ایمان شمرده و به افراد توصیه شده است که این سنت خداوند را برای کمال ایمان در خود حفظ کنند. قرآن یکی از صفات پسندیده زنان را «حافظات للغیب» می داند؛ یعنی در غیبت شوهر اسرار، اموال، و خودشان را محافظت می کنند. خداوند در قرآن به جریانی اشاره می کند که دو تن از همسران پیامبر(ص) راز پیامبر که فرموده بود: این سخن؛ سری است نزد تو به امانت که باید به کسی نگویی و در آن خیانت نکنی. ولی او این سخن را به یکی دیگر از همسران پیامبر(ص) بازگو کرد و در نتیجه این سر را افشا کردند.

خداوند آن دو را سرزنش می کند و می فرماید: اگر توبه کنید و به سوی خدا [از همدستی که برای آزار پیامبر(ص) به خرج داده اید] برگردید؛ [توبه شما پذیرفته می شود] زیرا دلهای شما دو تن تمایل به گناه یافته است و اگر باز همدستی کنید و به پشت گرمی یکدیگر به آزار پیامبر بپردازید، همانا خداوند مولا و ناصر او و متولی حفظ و حفاظت و نصرت اوست و جبرئیل و شایستگان مومنان و فرشتگان هم بعد از آن اعوان و مددکاران پیامبر(ص) هستند.

با دقت در این آیه پی می بریم که خداوند بر مسئله رازداری بسیار تاکید کرده و برای آن اهمیت قائل شده است.

مردها نیز نباید مسائل مربوط به روابط خصوصی خود را برای دیگران بازگو کنند، همچنین نباید عیوب و نقایص همسر خود را برای دیگران بیان کنند. قرآن کریم زن و شوهر را لباس یکدیگر می داند و می دانیم که یکی از خصوصیات لباس این است که عیوب انسان را می پوشاند بنابراین زن و شوهر نیز باید پوشاننده عیوب یکدیگر باشند.

4- عفو و گذشت:

یکی از صفاتی که مرد و زن در کانون خانواده باید داشته باشند؛ گذشت و خطاپوشی است. اگر انسان در محیط خانواده یا جامعه اشتباهات کوچک را نادیده بگیرد و از آنها بگذرد؛ اثر مناسبی در آن محیط بر جای می گذارد و صفا و صمیمیت را برقرار کرده و کانون خانواده را با حرارت نگاه می دارد. خداوند در قرآن می فرماید: مومنان باید همیشه بلند همت بوده و نسبت به خلق، عفو و گذشت پیشه کنند و از بدی ها درگذرند، آیا دوست نمی دارید که خدا نیز در حق شما مغفرت و احسان کند که خدا بسیار آمرزنده و مهربان است.

5- حس معاشرت و رفتار:

در قرآن کریم آمده است: « و عاشروهن بالمعروف» "با همسران خود حسن سلوک داشته و خوش رفتار باشید و همواره با گفتار نیک و گشاده رویی با آنها زندگی کنید".

حسن معاشرت یک مفهوم کلی و عامی است که می تواند مصادیق بسیار زیادی داشته باشد که توجه و عمل به آنها بهداشت روانی خانواده را تامین می کند. تعلیم اسلام به این مصادیق و حتی نکات ریز توجه کرده است که ما در این جت به طور فشرده آنها را بیان می کنیم.

یکی از مسایل، ابراز محبت و تشکر اعضای خانواده از یکدیگر است، این عمل باعث اعتماد به نفس و تقویت عواطف مثبت می شود و می تواند اختلافات را کاهش دهد. اگر محبت بین زن و شوهر حکمفرما باشد اختلاف جزئی اثری ندارد و تحت تاثیر محبت واقع می شود. پیامبر(ص) می فرماید: دوست داشتن چیزی تو را کور و کر می کند؛ یعنی اگر کسی را دوست داشته باشیم بدی او را نمی بینیم، بدیهایش را نمی توانیم به زبان بیاوریم یا بشنویم؛ اگر به کسی محبت داشته باشیم؛ حتی المقدور ضعفهای او را توجیه می کنیم، حتی وقتی تصور می کنیم که این اخلاق بد را دارد، خود را ملامت می کنیم.

یکی دیگر از توصیه های اخلاقی، خوش اخلاقی افراد به ویژه زن و شوهر نسبت به یکدیگر است. زن و شوهر باید نسبت به یکدیگر در همه شرایط با مدارا برخورد کنند و از تند خویی و درشتی پرهیز نمایند. خداوند می فرماید: از پرتوی رحمت الهی در برابر آنها نرم و مهربان شدی و اگر خشن و سنگدل بودی، از اطراف تو پراکنده می شدند؛ بنابراین، آنها را عفو کن و برای آنها طلب آمرزش نما.

این آیه زمانی نازل شد که عده ای از اصحاب پیامبر (ص) با آغوش باز، خطاکاران توبه کار را پذیرفت و بدین روی، این به یکی از مزایای فوق العاده اخلاقی پیامبر (ص) اشاره می کند و آن اینست که با مردم به مدارا و نرمی و مهربانی رفتار می کند.

یکی از آدابی که در حسن معاشرت تاثیر دارد، هدیه دادن در مراسم شادی و روزهای عید است. همچنین، هنگام بازگشت از مسافرت نیز مناسب است برای همسر هدایایی تهیه شود که این هدیه دادن در جلب محبت بسیار موثر است و خداوند در قرآن هنگام اشاره به قصه حضرت سلیمان با ملکه سباء می فرماید: " ملکه سباء برای جلب نظر حضرت سلیمان گفت: من هدیه گرانبهایی برای آنان می فرستم تا ببینم فرستادگان من چه خبر می آورند". بلقیس مقمه صلح و مصالحه را فرستادن هدیه قرار داد. پیامبر گرامی (ص) می فرماید: به یکدیگر هدیه بدهید تا محبت ها افزوده گردد و غبار کینه ها از دلها برود؛ همچنین هنگامی که از سفر باز می گردید برای خانواده خویش سوغاتی، هرچه ممکن است بیاورید.

یکی دیگر از آداب حسن معاشرت توجه نمودن مردان به خواست و علائق زن و فرزندان و هماهنگ ساختن خود با آنهاست، بلکه تحمیل میل و خواست خود به خانواده از نشانه های بیماری اخلاقی و رخنه در ایمان فرد است، در اختلاف سلیقه در این امور مناسب است که مردها نظر خانواده را بپذیرند و نظر خود را بر آنان تحمیل نکنند.

این دستور جزئی رفتاری باعث می شود زن و دیگر اعضای خانواده، احساس هویت مستقل و مثبتی از خود داشته باشند. همین امر به شکوفایی آنها نیز کمک می کند. از سوی دیگر، اگر یکی از زوجین در زندگی خانوادگی همه فکر، کار و اختیار خانواده را به دست خویش بگیرد، همسر و فرزندان خود را از هرگونه تفکر و عمل آزادانه محروم خواهد کرد و هویت و کرامت آنها را مخدوش خواهد ساخت.

دکتر فلاح