در گذشته روانشناسی بیشتر به هیجانات منفی مثل اضطراب و افسردگی تمرکز می کرد. در قرن 21 روانشناسان در مکتبی به نام روانشناسی مثبت گرا، ویژگی هایی مثل خوش بینی، شادکامی، شجاعت، امیدواری، جرأت ورزی، خردمندی و ایمان را مورد توجه قرار دادند. آنها معتقد هستند که علم روانشناسی فقط ویژه درصد پایینی از مردم که اختلال دارند نیست، بلکه روانشناسی
می تواند با ارائه راهکارهای صحیح و سبک های علمی برای زندگی کردن جمع کثیری از افراد جامعه را که اختلال ندارند را یاری کند.

یکی از مهمترین اصطلاحاتی که در روانشناسی مثبت گرا بحث می شود، اصطلاح شادکامی است. شادکامی، شامل حالت خوشحالی و یا سُرور (هیجانات مثبت)، راضی بودن از زندگی و فقدان افسردگی و اضطراب (عواطف منفی) است. تحقیقات زیادی در مورد عوامل موثر بر شادکامی انجام شده است که در اینجا به اختصار به این عوامل اشاره می شود:

* مقایسه نکردن:

در این دنیا هیچ دو انسانی را نمی توان یافت که کاملا با هم مشابه باشند، پس مقایسه انسانها با یکدیگر اشتباه است. بهترین مقایسه، مقایسه خود با خود در طول زمان است. یعنی با خود بگوییم من سال قبل چطور بودم و امسال چطور هستم. اگر انسانها به هدف واقعی زندگی کردن در این دنیا برسند دیگر ثروت، عقلیات و قدرت همدیگر را با یکدیگر مقایسه نمی کنند و حسرت نمی خورند.

حضرت علی (ع) در نهج البلاغه می فرماید: خوشا به حال کسی که قلبش را برای داده های دیگران غمگین نمی سازد. اگر پزشکی بر اساس آگاهیش دستور دهد که به یک بیمار هیچ چیز ندهند بخورد، به دیگری مایعات و به دیگری گوشت، ما اعتراض نمی کنیم، چون می دانیم پزشک بر اساس آگاهی و به منفعت بیمارهایش این نسخه را داده است. پس ما باید در این دنیا به خداوند توکل کنیم و تلاش نمائیم. آنچه خداوند به ما می دهد از روی آگاهی است، پس اعتراض نداشته باشیم و پذیرای تقدیرهای الهی باشیم.

شاید اگر چیزی که ما سالها حسرت آن را می خوریم به ما بدهند باعث شود که دین خود را از دست بدهیم و صدها شاید دیگر. فردی نزد یکی از معصومین آمد و از او خواست برای انتخاب شغل تجارت برای او استخاره کند، حضرت استخاره را انجام داد ولی استخاره بد آمد. اما فرد به این استخاره توجه نکرد و کار تجارت را شروع کرد، از قضا کار تجارت او پر رونق شد. پس از مدتی نزد حضرت آمد و گفت برعکس استخاره که گرفتی کار من بسیار پررونق شده است. امام فرمودند: شما به علت مشغله زیاد تجارت، نمازت را نخواندی، من نگفتم کارت پر رونق نمی شود، گفتم تو را از هدفی که برای آن به دنیا آمدی دور می کند.

می توان نتیجه گرفت گاهی اوقات چیزهائی که ما در حسرت آن هستیم می تواند برای ما بد باشد و ما را از سعادت فردی دور کند. این بدان معنا نیست که ما دست از تلاش بکشیم، بلکه باید تا می توانیم تلاش کنیم و به پروردگار توکل نموده و به آنچه او می دهد راضی باشیم.

در ادامه برای راضی بودن به مصلحت های الهی می توان به داستان حضرت خضر و موسی که در قرآن بیان شده است اشاره کرد.

چون موسی در مکان و زمان محدود بود نمی توانست مصلحت سوراخ شدن کشتی، کشته شدن یک نوجوان به دست حضرت خضر و تعمیر یک دیوار خرابه را بداند و مدام اعتراض می کرد ولی وقتی به مصلحت این امور آگاه شد آنها را پذیرفت. با این حساب مقایسه کردن خود با دیگری و حسرت خوردن کار اشتباهی است و جایی برای حرص ورزی، حسادت و هم چشمی باقی نمی ماند.

* ورزش کردن:

انجام ورزش، به ویژه با افراد خانواده و افرادی که به آنها علاقه دارید باعث افزایش شادکامی می شود.

* قدردان نعمت هایی که خداوند به ما داده است بودن:

اگر هر کدام از ما خوب فکر کنیم می توانیم لیست بلندی از نعمت هایی که خداوند به ما داده است را برشماریم. نعمت بینائی، شنوایی، حرکت، سلامت جسمی، فرزند سالم، دین اسلام، شیعه علی، آزادی، امنیت، آبرو و... .

* برنامه ریزی داشتن در زندگی:

افرادی که در زندگی خود برنامه ریزی نمی کنند همیشه در حالت اضطراب هستند. اگر در حال تفریح هستند می گویند وای کارهایم را انجام ندادم. اگر فیلمی می بینند احساس می کنند وقتشان در حال تلف شدن است، زمانی که مطالعه می کنند و یا کار دیگری انجام می دهند می گویند کاش تفریح می کردیم. برنامه ریزی به انسان احساس شادمانی می دهد.

*طبیعت:

احادیث زیادی داریم که به ما سفارش کرده اند به سبزه، درخت و آب نگاه کنیم. اگر یک زمانی را در طول هفته برای گردش در طبیعت مثل کوه، درخت، آب، گل، حیوانات و ... بگذاریم به ما شادکامی می دهد. آب دادن به گلها در خانه و سبزی کاری در حیاط، مثالهایی از طبیعت هستند.

* خوش بینی:

نسبت به آینده خود خوش بین باشید و بدون دلایل کافی پیش بینی منفی نکنید.

* تزکیه کردن و گناه نکردن:

زمانی که انسان جلوی خواهش های درونی خود را می گیرد و جلوی زبان و چشم و فکر و دست و پای خود از وارد شدن به گناه می گیرد، احساس شادی می کند.

* خلوص نیت:

اگر در هر کاری رضایت الهی را در نظر بگیریم کارها برای ما لذت بخش تر می شود. مثلا اگر مهمانی می دهیم، بگویید خدایا برای رضای تو چون ما را به صلحه رحم سفارش کردی، نه برای به رخ کشیدن دست پخت، خانه، یا وسایل در خانه. اگر با فرزند بازی می کنید، اگر خرید می کنید و ... در همه حال رضای خدا را در نظر داشته باشید.

* زیاد در گذشته و آینده زندگی نکنید

سعی کنید بیشتر در زمان حال زندگی کنید. تجسم گذشته و حرص آینده فرصتهای شاد زیستن را از شما می گیرد.

*تنبل نبودن:

تنبل بودن و فرصتها را از دست دادن باعث ایجاد حسرت و نگرانی می شود.

* نماز اول وقت:

از زمانی که از زمان نماز اول وقت می گذرد تا زمانی که این فریضه الهی را به جای آوری نوعی نگرانی در شما ایجاد می شود.

* داشتن نظم، تمیز بودن، عطر زدن، لباس زیبا پوشیدن

* زندگی تکراری نداشتن:

برنامه شام را در پارک برگزار کنید، سفره را تزئین کنید، چیدمان خانه را عوض کنید و...

* مطالعه کردن:

ذات انسان با یادگیری عجین است. در زمانی که انسان چیز جدیدی یاد می گیرد خوشحال می شود.

* به دیگران کمک کردن:

کمک به دیگران و گشودن گره از کار کسی باعث افزایش شادی می شود.

* افزایش ارتباطات اجتماعی:

صلحه رحم کردن، عضو گروه های مذهبی یا گروه های ورزشی شدن و دوستان خوب داشتن

* شوخ طبع بودن:

شوخی های مناسب و به جا می تواند انسان را شادکام کند.

* عفو و گذشت:

داشتن کینه و عقده در طول زمان انسان را ناشاد می کند.

* حُب به دنیا نداشتن:

اعتقاد به زود گذر بودن دنیا قدرت تحمل سختی های دنیا را در ما زیاد می کند.

* استغفار و اعتراف به گناهان  در پیشگاه خداوند.

* رفتن به مکانهای مذهبی و زیارت کردن

* ارتباط با امام زمان (عج)

دکتر محمد حسین فلاح